 |
|
|
|
|
Özellikle gelişmekte olan ülkemizde hızlı nüfus artışı sonucu ortaya çıkan kentleşme, ve sanayileşme elektrik enerjisine olan talebin yıllık ortalama 6-9% oranında artması ile kaşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla, Türkiye'de hayat standardının yükselmesi, elektrik enerjisine olan talebin giderek büyümesine neden olmaktadır.
"Her türlü ekonomik faaliyetin temel girdisi olan elektrik enerjisinin kullanım alanının, günümüzde sürekli olarak gelişen teknolojiye bağlı olarak hızlı bir şekilde artması sonucu, enerji ve buna bağlı olarak elektrik enerjisi, sosyal hayatın kaçınılmaz bir unsuru haline gelmiştir. Elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik ve sosyal gelişmenin en önemli göstergelerinden birisidir. Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat standardını yansıtması bakımından önemlidir."
Türkiye elektrik enerjisi sektörü hızlı büyüme ve serbestleşme süreci içerisindedir. Talep artışına bağlı olarak, gereken yatırımların boyutu ve finansman ihtiyaçları yıllık ortalama 3 milyar doları bulmaktadır.Bu yatırımların kamu finansmanı üzerinde ek yük yaratmaksızın özel sektör tarafından yapılabilmesi için elektrik enerjisi sektörünün rekabete açılması, kamunun gözetim ve denetim faaliyetlerini etkin bir şekilde yerine getirerek arz güvenliğini gözetmesi ve kamu mülkiyetindeki tesislerin özelleştirilmesi yönündeki adımların ivme kazanması ile yatırım ortamının iyileştirilmesi gerekmektedir.
Türkiye Elektrik Piyasası Gelişimi
1993 yılına kadar Türkiye Elektrik Kurumu’nun (TEK) kontrolü altında olan elektrik sektörü liberalleşme ve özelleştirme hedefleri doğrultusunda, TEAŞ (Üretim, İletim) ve TEDAŞ (Dağıtım) olarak iki çatı altında toplanmıştır.
Türkiye’de liberal bir elektrik piyasası kurulmasının ve işletilmesinin esaslarını veren, Avrupa Birliği “Elektrik Direktifi”ne yakın bir yasal altyapı oluşturma amacıyla 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun yürürlüğe girmesi ile beraber 2003 yılında şirketler EÜAŞ (Üretim), TEİAŞ (İletim), TETAŞ (Toptan Satış) ve TEDAŞ (Dağıtım) olarak dörde ayrılmıştır. |
| |
 |
| |
Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği’nin (DUY) 3 Kasım 2004 yılında Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmesi ve 2006 yılı Ağustos ayında nakdi uygulamaya geçmesiyle özel ve kamu elektrik üretim santrallerinde saatlik fiyat uygulamasını öngören rekabetçi piyasa yapısının ilk adımı atılmıştır. Dengeleme ve uzlaştırma sisteminin taraflarının görev ve sorumlulukları ile arz ve talebin eş zamanlı olarak dengelenmesine, lisans sahibi tüzel kişilerin dengeleme ve uzlaştırma sistemine katılımları sonucu oluşan alacak ve borçlarının mali açıdan uzlaştırılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.
"İletim ve dağıtım faaliyetleri; yatırım maliyetlerinin yüksek olması, paralel ikinci şebekenin tesisinin ve işletiminin ekonomik olmaması ve piyasa katılımcılarının ortak kullanımında olması nedenleriyle doğal tekel olarak kabul edilmekte idi." Ancak, 2008 yılı itibariyle TEDAŞ’ın bünyesinde bulunan dağıtım şirketleri özelleştirme sürecine girmiştir. Üretimin yanısıra dağıtımında rekabetçi bir piyasa yapısına sahip olma hedefi özel sektöre yatırım ortamını oluşturacak ve dolayısıyla elektrik sektörünün reform sürecini hızlandıracaktır. |
| |
 |
| |
Türkiye Enerji Üretiminin Kaynaklara Göre Dağılımı
Kurulu gücümüzün büyük bir bölümünü termik santraller oluşturmaktadır. Türkiye’deki kaynaklara göre elektrik üretiminin dağılımına bakıldığında doğalgazdan üretimin payının yaklaşık yüzde 45 olduğu görülmektedir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye’nin elektrik enerjisi üretiminde ithal kaynakların payı 2007 yılında yaklaşık yüzde 58'e çıkmıştır. Üretimin içinde termik santrallerin payı ise yüzde 80’e yükselmiştir |
| |
| 2007 yılı sonu itibarıyla yakıt türüne göre kurulu kapasite oranları : |
 |
| |
| 2007 yılı sonu itibarıyla yakıt türüne göre elektrik üretim tutarları : |
 |
| |
Elektrik Enerjisi Arz-Talep
Ekonomik büyümenin %5,5 larda ve nüfus artışının %1,4’lerde gerçekleşeceği varsayıldığında, elektrik tüketimi TEİAŞ’ın baz senaryosuna göre 2015 yılına kadar yıllık ortalama %8,4 artışla 351 TWh, talep düşük olursa 2015 yılına kadar yıllık ortalma %6,3 artışla 301 TWh’ya ulaşacağı öngörülmektedir. Tükiye, TEİAŞ’ın yüksek talep senaryosuna göre 2009 yılında, düşük talep senaryosuna göre ise 2011 yılında elektrik sıkıntısı ile karşı karşıyadır. Ancak, bu senaryolarda mevcut, inşaatı devam eden ve lisanslı projelerin devreye girdiği varsayılmıştır. Nitekim, lisanlı projelerin bir kısmı bugün yatırım yapılmamasından dolayı iptal edilmektedir. Bu veriler doğrultusunda, enerji sıkıntısıyla karşılaşmamak için yıllık otalama 2,5-3 milyar dollar yatırım yapılması gerekmektedir. |
| |
| Türkiye Gerçekleşmiş Elektrik Enerjisi Tüketimi |
 |
| |
| Yüksek Talep Senaryosuna Göre (Elektrik Arz Talep Dengesi) |
 |
| |
| Düşük Talep Senaryosuna Göre (Elektrik Arz Talep Dengesi) |
 |
| |
|
|
|
